Prva srpska opera


Opera “Na uranku” Stanislava Biničkog važi za prvu srpsku operu koja je premijerno izvedena u Srbiji, 20. decembra 1903. godine u Narodnom pozorištu u Beogradu. To je bila prva i jedina opera srpskog kompozitora koja je u Narodnom pozorištu bila izvedena do Prvog svetskog rata, a libreto za nju napisao je Branislav Nušić.

Jovana 021


Prisustvo srpskih narodnih i orijentalnih motiva u orkestarskim i vokalnim deonicama opere imalo je “zadatak” da kreira srpsko-orijentalnu atmosferu, kakva je i postojala u srpskoj prošlosti. Opera “Na uranku” sastoji se iz samo jednog čina, a radnja prvobitno prati tragično završenu ljubav dvoje mladih, Radeta i Stanke. Na premijernom izvođenju, uloga Stanke bila je dodeljena tadašnjoj primadoni Desanki Djordjević, a uloga Radeta Raji Pavloviću. Kritičari tadašnjeg vremena bili su poprilično nezadovoljni tekstom i muzikom. Smatrali su da operi fali bolji muzičkog tok, autentičnost i dinamičnost. Uprkos ovakvoj kritici Binički je smatrao da je publika operu srdačno primila. Ubrzo nakon toga glavne pesme iz opere postale su važan deo kafanskog repertoara (“Kad bi znala dilber Stano” i “Tamo za tom gorom”), što je Biničkom bila potvrda da je ova opera ipak imala uspeha.

Što se tiče kasnijih izvođenja, ulogu Radeta izneli su Žarko Savić i Ivan Dinulović, a Sultana Cijukova i Draga Spasić kreirale su lik Stanke. Cijukova i Savić su dvaput, 1904. i 1906. godine, doprineli uspehu predstave. Vrlo zapažena bila je njena interpretacija pesme “Tamo za tom gorom”, kao i njegovo izvođenje arije “Kad bi znala dilber Stano”.

 

Jovana 023Pošto je orkestarska partitura nekoliko puta bila izgubljena, opera je bila prekomponovana i rekonstruisana (od strane kompozitora Krešimira Baranovića i Angela Šureva) na osnovu određenih snimaka i sećanja, kao i postojećih klavirskih izvoda. Zbog toga je opera “Na uranku” dobila brojne izmene u muzičkom sadržaju, radnji i scenografiji. Poslednji put izvedena je 2019. godine na Velikoj sceni Narodnog pozorišta u Beogradu, pod dirigentskom upravom Stefana Zekića. Ulogu Stanke tumačila je sopran Evgenija Jeremić, dok je ulogu Radeta tumačio tenor Marko Živković.

Izvođenje opere “Na uranku”:

Jovana Krstić, solo-pevanje, III razred SMŠ
klasa prof. Ivana Tasić

  • Datum pisanja: .
Muzička škola Dr Vojislav Vučković
Kondina 6, 11000 Beograd
Tel/fax: 011 3241-169